Bestuurlijk relevante ontwikkelingen

Taakstelling huisvesting vergunninghouders 2027
In het Plan van Aanpak Huisvesting Vergunninghouders 2026 is beschreven dat de taakstelling voor het huisvesten van vergunninghouders hoog is. In 2025 en 2026 is daarom hervestiging van vergunninghouders ingezet als aanvullende maatregel. Voor deze doelgroep binnen de wettelijke taakstelling kan de gemeente vooraf aangeven welke gezinsgroottes kunnen worden opgevangen. Daardoor zijn voor het realiseren van de taakstelling minder woningen nodig dan wanneer de gemeente afhankelijk is van volledig reguliere instroom van vergunninghouders, waarbij meer alleenstaanden kunnen worden gekoppeld.

Afhankelijk van de taakstelling voor 2027 kan het ook in dat jaar noodzakelijk zijn aanvullende maatregelen in te zetten. Nadat de taakstelling bekend is, besluit het college begin 2027 welke maatregelen nodig zijn om de taakstelling te realiseren of een eventuele achterstand zoveel mogelijk te beperken. Om na dit besluit direct uitvoering te kunnen geven aan het Plan van Aanpak Huisvesting Vergunninghouders 2027 is hiervoor een budget opgenomen in de begroting 2027. Dit budget wordt alleen ingezet wanneer het college hiertoe besluit, bijvoorbeeld voor hervestiging. Wanneer aanvullende maatregelen niet nodig zijn, valt het budget vrij en wordt dit verwerkt in de Perspectiefnota 2027 en verder.

Maatschappelijke participatie
Vanaf 1 januari 2027 krijgen cliënten die (nog) niet toe zijn aan werk of re-integratie de verplichting tot maatschappelijke participatie, tenzij ontheffing passend is bij hun situatie. Doel is een betekenisvolle deelname aan de samenleving. Cliënten krijgen daarbij ruimte om hier zelf invulling aan te geven, met ondersteuning van WerkSaam en de gemeenten. Voorlopig is gekozen voor het scenario waarbij WerkSaam de maatschappelijke participatie uitvoert voor ontwikkelcliënten: inwoners voor wie werk of intensieve re-integratie nog een stap te ver is. De inzet is gericht op activering en kan een opstap vormen naar re-integratie. Voorbeelden zijn vrijwilligerswerk, mantelzorg of het volgen van een taalcursus. Gemeenten organiseren maatschappelijke participatie voor zorgcliënten. Deze inzet sluit aan bij de Wmo en richt zich op passende en betekenisvolle deelname aan de maatschappij. Gemeenten en WerkSaam werken hierin nauw samen. In 2026 is een aantal pilots gestart om deze samenwerking te versterken en om te onderzoeken wat het beste is voor onze inwoners.

Ontheemde Oekraïners
Per 4 maart 2028 loopt de Richtlijn Tijdelijke Bescherming voor Oekraïense ontheemden af. Naar verwachting krijgt een deel van deze groep dan gefaseerd toegang tot de Participatiewet. Oekraïners met taalachterstanden en een kwetsbare arbeidsmarktpositie zullen toetreden tot de doelgroep van WerkSaam. Hoe deze fasering eruit gaat zien of welke middelen hiervoor beschikbaar worden gesteld is nog niet bekend gemaakt.

Individuele Inkomenstoeslag
In de Participatiewet is vastgelegd dat gemeenten de Individuele Inkomenstoeslag kunnen verstrekken. Vanaf 01-01-2027 mogen de gemeenten de Individuele Inkomenstoeslag ambtshalve toekennen, dus zonder aanvraag.

Invoering inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage Wmo
Het Rijk heeft in de meicirculaire 2026 aangegeven dat de invoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage niet eerder dan 1 januari 2028 kan worden ingevoerd. Hiermee verwacht het Rijk een besparing op de Wmo uitgaven. Vanuit het Rijk is op moment van schrijven nog niet duidelijk welke tarieven voor de eigen bijdrage gaan gelden en op welke manier de gemeente het inkomen en vermogen van inwoners kan en mag toetsen om de hoogte van de eigen bijdrage te bepalen. Hierdoor is het niet mogelijk om een inschatting te maken van de financiële gevolgen voor Koggenland.

Afschaffing huishoudelijke ondersteuning
Per 1 januari 2029 wordt de huishoudelijke ondersteuning als maatwerkvoorziening geschrapt uit de Wmo 2015 voor de inwoners die dit zelf kunnen betalen.

Gemeenten blijven alleen verantwoordelijk voor de inwoners die het niet zelf kunnen betalen. Vanuit het Rijk is nog geen duidelijkheid over de precieze afschaffing van de huishoudelijke ondersteuning en welke voorwaarden van toepassing zijn. Het Rijk verwacht een besparing op de uitgave waardoor een uitname uit het gemeentefonds wordt gedaan. Vooralsnog is het uitgangspunt dat dit geen lokale financiële gevolgen heeft.

Gemeenschappelijke regeling Wet Verbetering Beschikbaarheid Jeugdzorg
Met ingang van 1 januari 2026 trad de Wet Verbetering Beschikbaarheid Jeugdzorg in werking die onder andere gemeenten verplicht om regionaal samen te werken bij de inkoop van specialistische jeugdhulp. Dit wetsvoorstel moet de beschikbaarheid van jeugdzorg voor de meest kwetsbare kinderen verbeteren en zo voorkomen dat de gespecialiseerde jeugdzorg verdwijnt. De regionale samenwerking wordt op een later moment geformaliseerd en aan de gemeenteraad voorgelegd.

Doorontwikkeling Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming
Het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming ontwikkelt zich de komende jaren onder een nieuwe Veranderstrategie. Deze Veranderstrategie is gericht op een grote omslag in de manier waarop we omgaan met gezinnen en huishoudens waar het thuis niet veilig is: we gaan fundamenteel anders denken, anders doen én anders organiseren. De Veranderstrategie helpt om de gewenste verbeteringen teweeg te brengen. Deze landelijke doorontwikkeling heeft mogelijk gevolgen voor capaciteit, regionale samenwerking en uitvoering binnen het sociaal domein.

Hervormingsagenda jeugd
De landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2023 – 2028 blijft de rode draad voor de invulling van de jeugdhulp in onze gemeente. Het gezamenlijke doel van het Rijk, de betrokken partners en de gemeenten is het kwalitatief verbeteren en financieel houdbaar maken van het jeugdhulpstelsel. In 2027 leggen wij de nadruk op de volgende speerpunten: verstevigen lokale team (Zorgteam), doorontwikkeling van het voorveld en de verplichte regionale samenwerking. Vanaf 2028 rekent het Rijk met het doorvoeren van landelijke besparingen. Er bestaat op dit moment nog grote onzekerheid over de mate waarin de landelijke besparingen realistisch en uitvoerbaar zijn. Begin 2027 brengt de onafhankelijke Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd een belangrijk advies uit over de balans tussen de werkelijke kosten en het beschikbare budget.

Lokale Inclusieagenda
Gemeenten zijn verplicht een lokale inclusieagenda vast te stellen. De gemeente geeft hierin aan wat ze doet om mensen met een beperking dezelfde toegang te geven tot voorzieningen en informatie zoals die ook toegankelijk is voor mensen zonder beperking. Daarnaast is de opdracht uit het coalitieakkoord om aandacht te besteden aan regenboog en diversiteit. De Inclusieagenda wordt in 2027 opgesteld. Eventuele financiële gevolgen voor bijvoorbeeld (onderzoek naar) fysieke toegankelijkheid van gemeentelijk (maatschappelijk) vastgoed worden betrokken bij de kadernota 2027 en begroting 2028.

Stevige sociale basis
De beweging van zorg naar welzijn vraagt om meer samenhang en het leggen van verbindingen tussen zorgaanbieders, maatschappelijke organisaties en vrijwilligers. Daarbij wordt steeds meer gevraagd van mantelzorgers, vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties. De gemeente zet zich in voor het stimuleren en ondersteunen van bestaande en nieuwe vrijwilligersinitiatieven en netwerken. Daarbij wordt oog gehouden voor de draagkracht en belastbaarheid van vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties, zodat hun inzet duurzaam en toekomstbestendig blijft. Hiermee wordt de betrokkenheid van inwoners bij de samenleving versterkt en wordt bijgedragen aan een sterk sociaal netwerk binnen de gemeente.

In 2027 wordt een advies afgerond dat richting geeft aan de invulling van ontmoeten en de rol van wijksteunpunten. Daarnaast loopt op dat moment een onderzoek naar welke algemene voorzieningen en ondersteuning beschikbaar zijn voordat een beroep gedaan wordt op de zorg. De bevindingen van beide sporen maken samen dat in 2027 een uitvoeringsplan moet volgen om de vertaalslag naar uitvoering te maken. Dit heeft mogelijk gevolgen voor benodigde capaciteit en middelen. Doel is een stevige inzet op welzijn en preventie om zorg te voorkomen.

Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA)
Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord vormt vanaf 2027 een aanvulling op het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het doel van AZWA is om de zorg en ondersteuning toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed te houden, ongeacht woonplaats, inkomen, leeftijd of aandoening. De gemeente ontvangt van het Rijk lokale middelen vanuit het AZWA en het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO) voor de periode 2027-2029. De middelen worden ingezet ter versterking van de basisinfrastructuur en de basisfunctionaliteiten op het gebied van mentale gezondheid, vitaal ouder worden, leefstijl, sport en bewegen, kansrijk opgroeien en gezondheidsachterstanden voorkomen en verminderen. Naast de lokale middelen wordt er vanuit het Rijk ook regionale (Noord-Holland Noord) middelen beschikbaar gesteld, die we gaan inzetten.