Inleiding

Koggenland en haar opgaven
Koggenland is een gemeente van veertien dorpen en kernen, ieder met een eigen karakter en een sterke verbondenheid met de omgeving. Inwoners, verenigingen, vrijwilligers en ondernemers vormen samen de kracht van onze gemeente. Vanuit die kracht kijkt Koggenland vooruit. De gemeente groeit, de vraag naar woningen en voorzieningen neemt toe en maatschappelijke opgaven worden complexer. Dat vraagt om duidelijke keuzes over wat de gemeente wil bereiken, wat daarvoor nodig is en wat de gemeente daadwerkelijk kan realiseren.

De programmabegroting 2027-2030 markeert daarin een nieuwe fase. Met het coalitieakkoord Daadkrachtig en toekomstgericht hebben VVD Koggenland, CDA Koggenland en PRO Koggenland in juni 2026 de koers voor de komende bestuursperiode uitgezet. Deze begroting vormt de eerste financiële en inhoudelijke vertaling daarvan. De raad heeft de perspectiefnota 2026-2030, met daarin de kaders voor 2027 en de daaropvolgende jaren, voor kennisgeving aangenomen. Met een motie heeft de raad het college opgedragen deze kaders verder uit te werken. De perspectiefnota presenteerde een mogelijk structureel te kort van ruim € 5 miljoen. In deze begroting presenteert het college de uitwerking van de dilemma’s en de keuzes die daarbij voor 2027 worden gemaakt. Voor de jaren daarna wordt toegewerkt naar een structureel sluitende begroting in 2030. Daarbij wordt rekening gehouden met de toegestane inzet van € 1,2 miljoen uit het surplus van de algemene reserve.

Omdat te kunnen bereiken worden er een aantal maatregelen voorgesteld die in lijn liggen met de uitspraken in het coalitieakkoord Daadkrachtig en toekomstgericht. In het korte tijdsbestek van 2,5 maand heeft het college de nadruk gelegd op de noodzakelijke versterkingen om de beleidsvoornemens succesvol uit te voeren. Tegelijkertijd is een belangrijke eerste stap gezet naar een structureel sluitende begroting. Medio september is de gemeenteraad meegenomen in de dilemma’s en voorgenomen richtingen van de uitwerking van de begroting. Daarmee heeft het college gedeeltelijk invulling gegeven aan de motie Kaders begroting zoals op 29 juni 2026 aangenomen door de gemeenteraad. De openstaande punten uit de motie worden meegenomen in de kadernota voor 2028.

In voorliggende programmabegroting wordt het financiële verloop en de voorgestelde maatregelen toegelicht. Maatregelen zijn nodig om te komen tot een structureel sluitende begroting. We passen kleine en stevigere maatregelen toe, waaronder de verhoging van de OZB-tarieven voor niet-woningen.

Onderstaande maatregelen zijn overwogen maar worden niet voorgesteld:

- het verhogen van het tarief voor het rioolrecht;
- het verhogen van de OZB-tarieven naar hoger niveau;
- nader uit te werken bezuinigingsmaatregelen op het voorzieningenniveau
- efficiency maatregelen die een specifieke uitwerking vergen.

Nu zetten we ook het surplus in. Bij de kadernota 2028 zetten we volgende stappen om te komen tot een structureel meerjarig sluitende begroting zonder inzet van het surplus. Het college legt de gemeenteraad dan opnieuw keuzes voor die zicht bieden op een volledig structureel sluitende begroting.

Deze stap is nodig om uiteindelijk incidentele ruimte te kunnen reserveren voor de noodzakelijke versterking van de leefbaarheid en veiligheid van de kernen en de voorzieningen.

Een belangrijke opgave is de groei van Koggenland. Vanuit het coalitieakkoord is de ambitie om ruim 700 woningen te realiseren deze bestuursperiode. Op verschillende locaties wordt gewerkt aan woningbouw en met het Programma Volkshuisvesting wordt gestuurd op een ontwikkeling die aansluit bij de behoefte van inwoners en het karakter van onze dorpen. Deze groei vraagt tegelijkertijd om aandacht voor alles wat nodig is om Koggenland leefbaar en aantrekkelijk te houden, zoals bereikbaarheid, voorzieningen, de openbare ruimte, het sociaal domein en de gemeentelijke dienstverlening. Daarnaast vormen de opvang van asielzoekers en de huisvesting en integratie van nieuwkomers een maatschappelijke opgave. Ook het ondernemersklimaat, vergunningverlening, toezicht en handhaving en de ontwikkeling van bedrijventerreinen vragen blijvende aandacht.

Niet alle ontwikkelingen heeft de gemeente daarbij zelf in de hand. Rijksbeleid, gemeentefinanciën, netcongestie, de beschikbaarheid van nutsvoorzieningen, een krappe arbeidsmarkt en capaciteit bij marktpartijen hebben steeds meer invloed op de snelheid waarmee ambities kunnen worden gerealiseerd. Dit alles maakt het noodzakelijk om niet alleen te kijken naar wat de gemeente wil en financieel kan, maar nadrukkelijk ook naar wat uitvoerbaar is.

Van ambitie naar uitvoering
In deze begroting staat het uitgangspunt ‘begroten wat je aankunt’ centraal. Naast het financiële kader, zien we de begroting ook als afspraak over wat de gemeente wil en kan realiseren.

We kiezen er bewust voor om zelf te doen wat past bij de schaal, kracht en identiteit van Koggenland en aanvullende expertise in te zetten waar die meerwaarde biedt. De eigen buitendienst en zwembadmedewerkers zijn daar herkenbare voorbeelden van: functies waarbij nabijheid, lokale kennis en betrokkenheid belangrijk zijn.

Om deze eigen kracht zo goed mogelijk in te zetten voor de opgaven van Koggenland, wordt er steeds meer projectmatig gewerkt. Zo ontstaat beter inzicht in afhankelijkheden, risico’s, planning en benodigde capaciteit. Investeringen in de organisatie worden daarbij gekoppeld aan maatschappelijke opgaven en concrete resultaten. Zo werken we aan het vergroten van onze uitvoeringskracht en voorspelbaarheid van wat er daadwerkelijk gerealiseerd wordt.

Tegelijkertijd laat niet iedere maatschappelijke opgave zich vangen in een project of prestatie-indicator. Goede dienstverlening begint soms juist met aanwezigheid, een gesprek aan de keukentafel of een kop koffie met inwoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties. Dit sluit aan bij de koers Samen naar Buiten: zichtbaar en benaderbaar zijn en samen met de samenleving werken aan oplossingen die passen bij Koggenland.

Keuzes voor de toekomst
Het college kiest met deze begroting voor een balans tussen ambitie, uitvoeringskracht en financiële houdbaarheid. Daarbij kijken we naar de financiële gevolgen van keuzes, en naar de maatschappelijke waarde. Investeringen kunnen immers bijdragen aan betere dienstverlening, leefbaarheid, veiligheid, bereikbaarheid en maatschappelijke samenhang.

Om steeds beter te kunnen beoordelen of de gemaakte keuzes ook daadwerkelijk het gewenste resultaat opleveren, wordt de komende jaren verder gewerkt aan prestatie-indicatoren en sturingsinformatie, waaronder het dashboard Sociaal Domein. Daarmee ontstaat meer inzicht in de effecten van beleid en wordt de raad beter in staat gesteld om voortgang en resultaten te volgen.

Het college kiest voor een integraal herijkingsmoment halverwege deze bestuursperiode. Op basis van de bereikte resultaten, de ontwikkeling van de organisatie, de financiële positie en nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen worden investeringen en prioriteiten dan opnieuw tegen het licht gehouden. Tegen die achtergrond is geen aanvullende groei van investeringen en capaciteit opgenomen na 2028.

Samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bouwen we verder aan een gemeente die aantrekkelijk blijft om in te wonen, te werken en te ondernemen, haar afspraken waarmaakt en klaar is voor de toekomst.

Na verwerking van de raadsbesluiten tot en met de laatste raadsvergadering van 29 juni 2026 was het begrotingsresultaat 2027 € 4.342.000 nadelig. In de voorliggende begroting 2027 sprake van een incidenteel begrotingsresultaat van € 1.600 voordelig. Op de volgende bladzijden worden de financiële ontwikkelingen en maatregelen om tot een sluitende begroting te komen, toegelicht.